نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• مصطفی پاک نیت ¹
• خدیجه مظفری ²

¹ استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

² استادیار گروه حقوق دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی دانشگاه الزهرا (س) رشته حقوق خصوصی

چکیده

پیشینه و اهداف: تحول دیجیتال در صنعت بیمه با گسترش فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، کلان‌داده، اینترنت اشیا و سامانه‌های ابری، ساختار سنتی روابط بیمه‌ای را دگرگون ساخته و چالش‌های نوینی را در حوزه حقوق قراردادها، مسئولیت مدنی و امنیت سایبری ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر قراردادهای الکترونیکی و هوشمند بیمه، به بررسی اعتبار، ماهیت و آثار حقوقی این قراردادها و نیز تحلیل جرم‌شناختی تهدیدهای سایبری در اکوسیستم بیمه دیجیتال می‌پردازد. همچنین چالش‌های مربوط به احراز اراده و رضایت طرفین، انتساب تعهدات به سامانه‌های خودکار و آثار ناشی از تصمیم‌گیری الگوریتمی مورد مطالعه قرار گرفته است.
روش‌شناسی: این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از مبانی حقوق فناوری اطلاعات، حقوق بیمه و نظریه‌های جرم‌شناسی سایبری انجام شده است. داده‌ها از طریق بررسی قوانین و مقررات داخلی و بین‌المللی، گزارش‌های تخصصی نهادهای بیمه‌ای و امنیتی، مطالعات تطبیقی و تحلیل نمونه‌های موردی جرایم سایبری در صنعت بیمه گردآوری شده‌اند. روش تحلیل نیز مبتنی بر تلفیق تحلیل مفهومی، بررسی تطبیقی و ارزیابی کارکردی فرصت‌ها و تهدیدهای ناشی از فناوری‌های نوین است.
یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان می‌دهد قراردادهای هوشمند بیمه به دلیل خوداجرا بودن، وابستگی به داده‌های بلادرنگ و استفاده از الگوریتم‌های تصمیم‌گیر، چالش‌هایی جدی در زمینه احراز اراده واقعی طرفین، تفسیر شروط قراردادی، اثبات تعهدات و تعیین حدود مسئولیت ایجاد می‌کنند. بررسی تطبیقی نشان داد حقوق ایران در زمینه اعتبار اسناد دیجیتال، جایگاه حقوقی خروجی‌های هوش مصنوعی و تعیین مسئولیت ناشی از خطا یا رفتار غیرقابل پیش‌بینی سامانه‌های هوشمند با خلأهای تقنینی مواجه است. همچنین اکوسیستم بیمه دیجیتال در معرض تهدیدهایی نظیر جعل و دستکاری داده‌ها، حملات باج‌افزاری، سرقت اطلاعات، نفوذ به سامانه‌ها و دستکاری الگوریتم‌های ارزیابی ریسک قرار دارد. در عین حال، فناوری‌های هوشمند می‌توانند از طریق تحلیل رفتاری، نظارت پیشگیرانه و کشف الگوهای مجرمانه، ظرفیت‌های مؤثری برای پیشگیری و مقابله با جرایم سایبری فراهم کنند.
نتیجه‌گیری: مقابله مؤثر با جرایم سایبری در صنعت بیمه مستلزم اتخاذ رویکردی جامع و چندبعدی است که اصلاحات حقوقی، توسعه زیرساخت‌های فنی، ارتقای استانداردهای امنیت سایبری و تقویت نظارت بر سامانه‌های هوشمند را به‌صورت همزمان دنبال کند. نتایج تحقیق بر ضرورت تدوین مقررات ویژه برای قراردادهای هوشمند، تبیین وضعیت حقوقی تصمیمات مبتنی بر هوش مصنوعی و طراحی نظام مسئولیت‌پذیری متناسب با فناوری‌های نوین تأکید دارد. آینده حکمرانی داده و مدیریت ریسک در صنعت بیمه وابسته به ایجاد تعادل میان نوآوری فناورانه، امنیت و حمایت مؤثر از حقوق ذی‌نفعان خواهد بود.

کلیدواژه‌ها

• اعتماد عمومی
• بلاکچین
• بیمه دیجیتال
• جرایم سایبری
• فناوری های نظارتی

موضوعات

• مطالعات اجتماعی بیمه

عنوان مقاله [English]

Legal and Criminological Analysis of Cybercrimes in the Digital Insurance Ecosystem

نویسندگان [English]

• Mostafa Pakniat ¹
• khadijeh Mozafari ²

¹ Assistant Professor,Department of Law, Faculty of Social Sciences and Economics, Alzahra University, Tehran, Iran

² department of law, Faculty of social sciences and economics Alzahra University, Tehran, Iran

چکیده [English]

BACKGROUND AND OBJECTIVES: The rapid digital transformation of the insurance industry has fundamentally reshaped contemporary insurance systems and altered traditional mechanisms of risk assessment, policy issuance, claims management, and customer interaction. Technologies such as artificial intelligence (AI), machine learning, blockchain, cloud computing, big data analytics, and Internet of Things (IoT) infrastructures have enabled insurers to automate operational processes, improve efficiency, reduce costs, and provide highly personalized insurance services. At the same time, however, the growing dependence on digital platforms and automated systems has generated complex legal, regulatory, cybersecurity, and criminological challenges that traditional insurance law and conventional liability doctrines are not fully equipped to address.
The increasing use of electronic and smart insurance contracts, AI-assisted decision-making systems, and large-scale data-processing mechanisms has raised important questions concerning the validity and enforceability of digital contracts, the legal status of electronic signatures and AI-generated outputs, the attribution of liability in automated systems, and the protection of sensitive personal data.
In parallel, the digital insurance ecosystem has become a highly attractive target for cybercriminal activities because of the concentration of valuable financial, medical, behavioral, and personal information within interconnected digital infrastructures. Insurance companies, policyholders, online insurance intermediaries, cloud-service providers, software developers, and third-party data processors are all exposed to sophisticated forms of cybercrime, including ransomware attacks, phishing operations, identity theft, manipulation of digital evidence, unauthorized access to databases, and algorithmic fraud. These developments challenge traditional criminal justice mechanisms and require integrated approaches combining legal regulation, cybersecurity governance, and criminological prevention strategies. Accordingly, this study seeks to analyze the legal and criminological dimensions of cybercrimes within the digital insurance ecosystem through an interdisciplinary framework. The research examines the validity and legal nature of electronic and smart insurance contracts, the implications of AI-based insurance systems and algorithmic governance, the vulnerabilities associated with data-driven insurance practices, and the typology of cyber threats targeting insurance infrastructures.
METHODS: This study adopts a descriptive–analytical methodology grounded in interdisciplinary legal and criminological inquiry. The analytical framework combines doctrinal legal analysis, comparative regulatory evaluation, and criminological assessment in order to provide a comprehensive understanding of cyber threats within the digital insurance environment. The research draws upon principles derived from insurance law, information technology law, cyber law, electronic commerce regulations, data-protection frameworks, and contemporary theories of cyber criminology. A comparative approach was employed to examine domestic legal norms alongside selected international regulatory frameworks governing electronic contracts, digital signatures, AI-based systems, cybersecurity obligations, and data governance in the insurance sector. Data collection relied on the examination of legislative instruments, judicial doctrines, academic literature, policy papers, cybersecurity reports, and supervisory guidelines issued by insurance institutions and cybersecurity agencies. In addition, documented case studies involving cyberattacks against insurance and financial infrastructures were analyzed in order to identify patterns of vulnerability and emerging forms of digital insurance fraud. The study also incorporates insights from previous scholarship concerning fintech regulation, algorithmic governance, regulatory technologies (RegTech), automated contracting systems, and AI-assisted compliance mechanisms. The analytical process integrates conceptual analysis, comparative legal evaluation, criminological classification of cyber threats, and normative assessment of liability-allocation mechanisms within partially autonomous technological systems.
FINDINGS: The findings demonstrate that electronic and smart insurance contracts possess distinctive characteristics that significantly challenge traditional legal doctrines governing contract formation, interpretation, performance, and liability. Automated contractual execution through blockchain-based smart contracts, algorithmic processing of claims, real-time data dependency, and delegation of decision-making functions to AI systems complicate the determination of genuine consent, contractual intent, and mutual understanding between parties. The research further reveals that existing legal frameworks, particularly within Iranian law, continue to face significant gaps regarding the evidentiary validity of digital data, the authentication of electronic signatures, the legal recognition of AI-generated decisions, and the attribution of civil liability arising from coding defects, cybersecurity breaches, or unpredictable behavior of autonomous systems.

From a criminological perspective, the study confirms that the digital insurance ecosystem constitutes a highly vulnerable environment exposed to a broad spectrum of cyber threats. The typology of cybercrimes identified in this research includes unauthorized access to insurance databases, theft of personal and financial data, ransomware attacks, phishing schemes, identity theft, manipulation of algorithmic systems, distributed denial-of-service (DDoS) attacks, and fraudulent claims supported by fabricated digital evidence. The findings also indicate that algorithmic opacity and excessive reliance on automated systems may generate discriminatory outcomes, inaccurate risk classifications, and unjustified denial of insurance benefits, thereby raising concerns regarding transparency, accountability, and procedural fairness. At the same time, the study demonstrates that advanced technologies can strengthen predictive and preventive capacities through anomaly-detection systems, automated fraud-detection mechanisms, blockchain verification tools, and AI-assisted cybersecurity management.
CONCLUSION: The study concludes that effective governance of the digital insurance ecosystem and meaningful prevention of cybercrimes require a multidimensional strategy integrating legal reform, regulatory modernization, institutional coordination, cybersecurity resilience, and technological innovation. The findings underscore the necessity of adopting specialized legal frameworks governing smart insurance contracts and automated insurance operations, clarifying the legal status of AI-generated outputs, establishing coherent liability regimes for autonomous systems, and developing cybersecurity standards proportionate to the sensitivity of insurance-related data. The research further highlights the importance of strengthening supervisory technologies, promoting algorithmic transparency and accountability, enhancing digital literacy among stakeholders, and expanding international cooperation in combating cybercrime. Ultimately, the sustainability of digital insurance systems depends upon achieving an appropriate balance between technological innovation, operational efficiency, cybersecurity protection, legal certainty, and protection of policyholders’ rights.

کلیدواژه‌ها [English]

• Blockchain
• Cybercrimes
• Digital insurance
• Regulatory technologies
• Public trust