نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• زهرا اسدی ¹
• لیلی نیاکان ²

¹ عضو هیأت علمی و استادیار گروه حقوق خصوصی و اسلامی دانشگاه شیراز

² پژوهشکده بیمه

چکیده

پیشینه و اهداف: بیمه مسئولیت مدنی شخص ثالث در حوزه حوادث رانندگی، یکی از سازوکارهای اصلی حمایتی در جوامع مدرن است. افزایش تعداد وسایل نقلیه و پیامدهای مالی و اجتماعی ناشی از تصادفات، ضرورت وجود سازوکاری قابل اتکا برای جبران آسیب‌های وارده به زیان‌دیدگان را برجسته می‌سازد. بیمه شخص ثالث به عنوان ابزار اصلی و اجباری، نقشی حیاتی در این زمینه ایفا می‌کند.
قانون‌گذاران در نظام‌های حقوقی مختلف، چارچوب‌ها و حدود متفاوتی را برای مسئولیت بیمه‌گر شخص ثالث تعیین کرده‌اند که این حدود غالبا حداقل چارچوب‌ها و مسئولیت بیمه‌گر شخص ثالث را تعیین می کنند.
هدف اصلی این پژوهش، بررسی و مقایسه حدود مسئولیت بیمه‌گر شخص ثالث در نظام‌های حقوقی ایران، ایالات متحده آمریکا وفرانسه با تمرکز بر دامنه تعهدات مالی و جانی است. در نهایت، بر اساس این تحلیل تطبیقی، پیشنهادهایی برای بهبود نظام حقوقی ایران ارائه خواهد شد.
روش‌شناسی: این پژوهش با رویکردی تطبیقی به روش توصیفی– تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است.
یافته‌ها: تحلیل تطبیقی نظام‌های حقوقی ایران، ایالات متحده آمریکا و فرانسه در تعیین حدود مسئولیت بیمه‌گر شخص ثالث، تفاوت‌های قابل توجهی را در دامنه تعهدات مالی و جانی آشکار می‌سازد: در حقوق ایران، قانون بیمه اجباری مصوب ۱۳۹۵، دامنه تعهدات بیمه‌گر را تا سقف مشخصی گسترش داده است. با این حال، در حوزه خسارات جانی، وجود سقف‌های قانونی (سقف دیه) و همچنین محدودیت در پوشش برخی هزینه‌های درمانی از جمله زیان معنوی، موجب می‌شود که همواره فاصله‌ای میان خسارت واقعی زیان‌دیده و مبلغ غرامت پرداختی وجود داشته باشد. در حوزه خسارات مالی نیز، سقف‌های تعهد بیمه‌گر در مواجهه با خسارات گسترده و تورم، ناکافی به نظر می رسد. نظام حقوقی آمریکا با تنوع ایالتی، رویکردهای متفاوتی را به کار گرفته که بسته به ایالت، دامنه پوشش متغیر است اما در نظام حقوقی فرانسه با تأکید بر اصل جبران کامل خسارت و نقش پررنگ بیمه اجباری، دامنه تعهد بیمه‌گر گسترده‌تر و هماهنگ‌تر با نظام مسئولیت مدنی تنظیم شده است.
نتیجه‌گیری: بررسی تطبیقی حدود مسئولیت بیمه‌گر شخص ثالث در سه نظام حقوقی ایران، ایالات متحده آمریکا و فرانسه نشان می‌دهد که تعیین این حدود، نتیجه موازنه پیچیده‌ای میان دو هدف بنیادین است: تحقق عدالت جبرانی برای زیان‌دیدگان و تضمین پایداری اقتصادی صنعت بیمه. در حقوق ایران، دامنه تعهدات بیمه‌گر تا سقف مشخصی گسترش یافته است، اما نتیجه‌ی موازنه میان هدف جبران کامل خسارت و ضرورت حفظ پایداری اقتصادی صنعت بیمه، منجر به چالش‌هایی در پوشش کامل تمام خسارات واقعی زیان‌دیدگان می‌شود. نظام حقوقی آمریکا، با اذعان به تفاوت‌های بنیادین میان ایالت‌ها و تطبیق رویکردهای خود با نیازهای خاص هر منطقه‌، تلاش کرده است تا میان الزامات کارایی اقتصادی و ضرورت حمایت از زیان‌دیدگان، تعادلی کارآمد برقرار سازد اما نظام حقوقی فرانسه با اولویت دادن به جبران کامل خسارت، بیشترین همسویی را با ایده عدالت دارد، اما این رویکرد بار مالی قابل توجهی را بر صنعت بیمه تحمیل می‌کند.

کلیدواژه‌ها

• "بیمه شخص ثالث"
• "وسایل نقلیه موتوری"
• "خسارت مالی"
• "خسارت بدنی"
• "مطالعه تطبیقی"

موضوعات

• حقوق بیمه

عنوان مقاله [English]

A Comparative Study on the Limits of Third-Party Motor Vehicle Insurer’s Liability in the Legal Systems of Iran, the United States, and France

نویسندگان [English]

• Zahra Asadi ¹
• Leili Niakab ²

¹ Faculty member and assistant professor, Department of Private and Islamic Law, Shiraz University

² Insurance Research Center (IRC)

چکیده [English]

BACKGROUND AND OBJECTIVES: Third-party liability insurance in the domain of traffic accidents represents one of the main protective mechanisms in modern societies. The increasing number of vehicles and the financial and social consequences arising from road accidents highlight the necessity of a reliable framework for compensating victims. Compulsory third-party insurance, as a primary and mandatory instrument, plays a vital role in this regard.
Lawmakers in different legal systems have established various frameworks and limits concerning the liability of third-party insurers, usually defining the minimum scope and responsibilities of the insurer.
The main objective of this research is to examine and compare the extent of third-party insurer liability in the legal systems of Iran, France, and the United States, focusing on the scope of financial and bodily commitments. Based on this comparative analysis, the study ultimately provides recommendations for improving the Iranian legal framework.
METHODS: This study adopts a descriptive-analytical approach combined with a comparative legal method, examining and contrasting the selected legal systems. The core basis of analysis includes statutes, regulations, and legal doctrines related to third-party liability insurance in the legal systems of Iran, France, and the United States (with an emphasis on prominent state models).

FINDINGS: The comparative analysis of the legal systems of Iran, France, and the United States reveals significant differences in determining the scope of third-party insurers’ financial and bodily obligations:
Iran:
The Compulsory Insurance Act (2016) has extended the insurer’s commitments up to a specified limit. However, in the case of bodily damages, legal caps (such as the fixed Diyah—blood money) and restrictions on covering certain medical and non-material costs result in a persistent gap between the actual damage suffered by victims and the indemnity paid. In the area of property damage, fixed coverage limits are often insufficient in the face of widespread losses and inflation.
United States:
Diversity across states is a defining feature. In no-fault liability states, the victim’s own insurer compensates bodily injuries up to a predetermined limit without requiring proof of fault—an arrangement that expedites compensation and reduces litigation delays but may increase overall premium costs. Conversely, in fault-based states, the insurer is obligated to pay only after the at-fault party’s liability is proven, which aligns more closely with the principle of individual justice but complicates and prolongs the compensation process.
France:
The French legal system emphasizes the principle of “full compensation for damages.” The third-party insurer is typically obliged to cover all bodily injuries suffered by the victim, including medical expenses, disability, moral damages, and financial losses due to income reduction. Additionally, the financial coverage limits are relatively high and are periodically adjusted in line with European inflation indices. This approach ensures the highest level of protection for victims.
Overall, the French legal system provides the widest scope of financial and bodily liability for third-party insurers. The Iranian system, despite notable progress, still faces restrictions in both areas. The American system, with its state-specific diversity, adopts variable coverage approaches depending on regional requirements.
CONCLUSION: A comparative analysis of the third-party liability insurance limits in the legal systems of Iran, France, and the United States reveals that determining these limits is the result of a complex balancing act between two fundamental goals: achieving compensatory justice for victims and ensuring the economic stability of the insurance industry. Each system, considering its cultural, economic, and legal context, has adopted a different approach. The French legal system, by prioritizing the full compensation of damages, aligns most closely with the idea of justice; however, this approach imposes a significant financial burden on the insurance industry, necessitating special support mechanisms. The American legal system, acknowledging the fundamental differences among states and adapting its approaches to the specific regional needs of each, has strived to establish an efficient balance between the requirements of economic efficiency and the necessity of protecting victims. This federal approach provides high flexibility but may lead to disparities in the level of protection. The Iranian system, while extending the scope of the insurer’s obligations to a certain ceiling, still faces challenges in fully covering damages, making legal reforms and increasing public awareness essential for addressing them. Ultimately, finding an ideal solution that simultaneously serves the interests of all stakeholders remains a fundamental challenge in the law of civil liability insurance.

کلیدواژه‌ها [English]

• "Third-party insurance"
• "Motor vehicles"
• "Financial loss"
• "Bodily injury"
• "Comparative study"