نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• آتوسا گودرزی ¹
• امیرمحمد کرمی نیک ²

¹ دانشیار، مؤسسه آموزش عالی بیمه اکو، دانشگاه عالمه طباطبائی، تهران، ایران.

² دانشجوی دکتری، مؤسسه آموزش عالی بیمه اکو، دانشگاه عالمه طباطبائی، تهران، ایران.

چکیده

پیشینه و اهداف: صندوق‌های بازنشستگی به‌عنوان یکی از ارکان اصلی نظام تأمین اجتماعی کشور، نقشی اساسی در تأمین معیشت آتی بیمه‌شدگان و بازنشستگان و تاب‌آوری اجتماعی دارند. در سال‌های اخیر افزایش امید به زندگی، تغییرات جمعیتی، نوسانات اقتصادی و چالش‌های ساختاری موجب افزایش نگرانی‌ها دربارة پایداری مالی این صندوق‌ها شده است. بحران‌های مالی برخی صندوق‌ها در کشورهای مختلف، اهمیت مدیریت ریسک را به‌عنوان ابزاری کلیدی برای حفظ کارایی و تداوم فعالیت آن‌ها دوچندان کرده است. در این راستا، شناسایی دقیق ریسک‌ها و ارائة مدلی برای ارزیابی و کنترل آن‌ها می‌تواند به ارتقای کارایی مدیریتی و اتخاذ سیاست‌های پیشگیرانه کمک کند. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی، طبقه‌بندی، ارزیابی و ارائة مدلی جامع برای کنترل ریسک‌های مؤثر بر عملکرد صندوق‌های بازنشستگی ایران است.
روش‌شناسی: پژوهش حاضر ماهیتی ترکیبی (کیفی و کمّی) دارد. در مرحلة کیفی، با استفاده از رویکرد نظام‌مند نظریة داده‌بنیاد اشتراوس و کوربین و از طریق مصاحبه‌های عمیق ‌ساختاریافته با خبرگان و مدیران باسابقه در زمینة صندوق‌های بازنشستگی، داده‌ها گردآوری و طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. در مرحلة کمّی، به‌منظور اعتبارسنجی مدل استخراج‌شده، پرسش‌نامه‌ای محقق‌ساخته براساس یافته‌های مرحلة کیفی طراحی و بین جامعة آماری شامل خبرگان، مدیران و پژوهشگران حوزة صندوق‌های بازنشستگی توزیع شد. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از مدل معادلات ساختاری و نرم‌افزارهای تخصصی انجام شد.
یافته‌ها: نتایج حاصل از تحلیل داده‌ها به شناسایی و طبقه‌بندی ریسک‌ها در قالب ۷ مقولة اصلی و ۳۳ زیرمقوله منجر شد. این مقوله‌ها شامل (۱) ریسک‌های مالی و اقتصادی؛ (۲) ریسک‌های مدیریتی و سرمایه‌گذاری؛ (۳) ریسک‌های قانونی و سیاسی؛ (۴) ریسک‌های عملیاتی و سازمانی؛ (۵) ریسک‌های تکنولوژیک و اطلاعاتی؛ (۶) ریسک‌های اجتماعی و جمعیتی؛ و (۷) ریسک‌های بین‌المللی است. مدل نهایی ارائه‌شده از سازه‌ها از طریق شاخص‌های روایی و پس از سنجش اعتبار تأیید شد.
نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که مدیریت اثربخش ریسک‌های شناسایی‌شده می‌تواند به‌طور معناداری در حفظ پایداری مالی و عملکرد مطلوب صندوق‌های بازنشستگی نقش‌آفرینی کند. از مهم‌ترین راهکارهای پیشنهادی می‌توان به بهبود فرایندهای مدیریتی و سرمایه‌گذاری، اصلاح قوانین و مقررات حمایتی، استفادة هوشمندانه از فنّاوری‌های نوین و توسعة نظام‌های نظارتی و ارزیابی عملکرد اشاره کرد. این مدل می‌تواند به‌عنوان چهارچوبی عملیاتی برای تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران در جهت کاهش آسیب‌پذیری صندوق‌های بازنشستگی و ارتقای کارایی آن‌ها به کار رود.

کلیدواژه‌ها

• ریسک
• صندوق‌های بازنشستگی
• مدل‌سازی ساختاری
• مدیریت ریسک
• نظریه داده‌بنیاد

موضوعات

• اقتصاد مالی‌/ بیمه

عنوان مقاله [English]

Risk Identification and Classification in Iranian Pension Funds: Assessment and Control

نویسندگان [English]

• Atousa Goodarzi ¹
• Amirmohammad Karaminik ²

¹ Assistant Professor, Department of Insurance, ECO College of Insurance, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.

² PhD Student, Department of Insurance, ECO College of Insurance, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

BACKGROUND AND OBJECTIVES: Pension funds are one of the most critical pillars of a country’s social security system, tasked with ensuring financial protection for retirees and contributing to socio-economic stability. In Iran, the strategic role of pension funds has become increasingly vital due to demographic transitions, rising life expectancy, economic volatility, and structural challenges in the national economy. Over the past decade, growing concerns have emerged regarding the financial sustainability of these funds, particularly in the face of fiscal pressures, dependency on government resources, and exposure to diverse risks. These risks—ranging from investment volatility to legislative uncertainty—have the potential to undermine both short-term liquidity and long-term solvency. The problem is compounded by insufficient risk management mechanisms, outdated investment strategies, and governance issues within the funds. Having Recognized the absence of a comprehensive, context-specific risk assessment model for the Iranian pension funds, this study was conducted to identify, classify, assess, and develop a model for controlling the key risks that influence their performance. The ultimate objective was to provide a structured framework that could support decision-makers in safeguarding the funds’ financial stability, improving resilience against future uncertainties, and aligning operational strategies with long-term sustainability goals.
METHODS: This research employed a mixed-method approach, integrating qualitative and quantitative phases to ensure both depth and empirical validation. In the qualitative phase, the Grounded Theory methodology—following Strauss and Corbin’s systematic approach—was applied. Semi-structured, in-depth interviews were conducted with a purposive sample of experts, including senior executives of pension funds, insurance specialists, policymakers in the social security domain, and academic scholars in finance and risk management. The interviews focused on exploring participants’ perceptions of the critical risks affecting pension fund performance, the interrelations among these risks, and potential control mechanisms. Data coding was carried out in three stages: open coding, axial coding, and selective coding, resulting in the identification of key categories and sub-categories of risk. In the quantitative phase, the conceptual model derived from the qualitative findings was operationalized into a researcher-designed questionnaire. This instrument was structured to measure the perceived significance, probability, and controllability of each identified risk category. The questionnaire underwent content validity assessment by a panel of experts and reliability testing using Cronbach’s alpha coefficient. It was then distributed among a broader group of pension fund managers, policymakers, and industry specialists. The collected data were analyzed using Structural Equation Modeling (SEM) with appropriate fit indices to assess the model adequacy. This dual-phase methodology ensured that the final model was both theoretically grounded and empirically validated, increasing its practical applicability the for Iranian pension funds.
FINDINGS: The results of the study revealed that risks influencing the performance and sustainability of the pension funds in Iran can be systematically classified into seven primary categories and thirty-three sub-categories. These main categories include financial and economic risks, which encompass investment performance volatility, inflationary pressures, currency fluctuations, and dependency on unstable revenue streams; managerial and investment risks, involving deficiencies in governance structures, poor asset allocation strategies, and insufficient expertise in risk-based decision-making; legal and political risks, related to regulatory instability, changes in government policies, and legislative interventions affecting investment and contribution frameworks; operational and organizational risks, such as inefficiencies in internal processes, inadequate human capital management, and weaknesses in organizational culture; technological and informational risks, referring to cybersecurity vulnerabilities, lack of integration in information systems, and insufficient adoption of data analytics in decision-making; social and demographic risks, driven by population aging, shifting workforce participation patterns, and changes in beneficiaries’ expectations; and international risks, linked to global market shocks, sanctions, and external economic dependencies. The analysis showed that financial and economic risks had the strongest direct impact on fund performance, followed by managerial and investment risks, highlighting the urgent need for strategic interventions in these domains. Furthermore, the SEM results confirmed that a proactive and integrated risk management framework significantly enhances the ability of the pension funds to maintain a positive asset-to-liability ratio, reduce reliance on government bailouts, and improve long-term sustainability.
CONCLUSION: This research underscores that the effective management of identified risk factors is critical for ensuring the financial sustainability and operational resilience of the pension funds in Iran. The study concludes that the adoption of strategic, data-driven policies targeting both high-impact and high-probability risks can substantially mitigate systemic vulnerabilities. Among the most pressing needs are the reform of legal and regulatory frameworks to provide stability and predictability, the strengthening of governance and managerial competencies to align investment strategies with long-term liabilities, and the deployment of advanced technological solutions for enhanced data integration and risk monitoring. In addition, the study highlights the necessity of diversifying revenue sources and investment portfolios to reduce exposure to domestic economic volatility and external shocks. The proposed model not only offers a theoretical contribution to the literature on pension fund risk management but also provides practical tools for decision-makers to monitor, assess, and respond to emerging threats in a timely manner. By fostering a culture of continuous risk assessment and adaptive management, pension funds can better safeguard the retirement security of their beneficiaries and reduce the financial burden on the national economy. Ultimately, implementing the recommendations of this study can serve as a roadmap for transitioning from reactive crisis management to proactive, sustainable governance in the Iranian pension system.

کلیدواژه‌ها [English]

• Grounded Theory
• Pension Funds
• Risk
• Risk Management
• Structural Modeling